Tatry Wschodnie od Gerlacha po Tatry Bielskie. Szlaki i krajobrazy

Gdzie zaczynają się Tatry Wschodnie i co obejmują

W podziale geograficznym Tatry dzielą się na część zachodnią i wschodnią. Granicę wyznaczają okolice Przełęczy Liliowe na wysokości 1952 m n.p.m. oraz doliny Suchej Wody po stronie polskiej i Cichej po stronie słowackiej.

Wschodnia część Tatr obejmuje Tatry Wysokie, rozciągające się po obu stronach granicy, oraz Tatry Bielskie, które w całości leżą na Słowacji. To ważne rozróżnienie, bo potoczne określenie „Tatry Wschodnie” bywa używane jako synonim Tatr Wysokich, choć formalnie zakres tej jednostki jest szerszy.

Większa część całego pasma znajduje się po stronie słowackiej. Dla turysty oznacza to większy wybór punktów startowych i możliwość planowania dłuższych przejść między dolinami, natomiast po stronie polskiej łatwiej trafić na zatłoczone szlaki prowadzące do najbardziej rozpoznawalnych miejsc.

Dlaczego krajobraz jest tu tak skalisty i wysokogórski

O wyglądzie gór decydują przede wszystkim skały oraz działalność dawnych lodowców. Tatry Wysokie zbudowane są głównie z odpornych skał krystalicznych, zwłaszcza granitu i granodiorytu. Dzięki temu powstały ostre wierzchołki, urwiste ściany, żleby i wąskie granie.

Lodowce wyżłobiły głębokie doliny o przekroju przypominającym literę U. Pozostawiły również kotły, moreny oraz jeziora polodowcowe, nazywane w Tatrach stawami. Morskie Oko, Czarny Staw pod Rysami i stawy w Dolinie Pięciu Stawów Polskich nie są więc przypadkowymi elementami krajobrazu, lecz śladami dawnego zlodowacenia.

W Tatrach Bielskich większe znaczenie mają wapienie i dolomity. Skały te łatwiej poddają się rozpuszczaniu przez wodę, dlatego pojawiają się tu formy krasowe, a grzbiety wyglądają inaczej niż w granitowym masywie Tatr Wysokich. W praktyce oznacza to, że jedna wycieczka może prowadzić przez surowe piargi i turnie, a inna przez trawiaste przełęcze oraz jasne skały osadowe.

Im wyżej prowadzi szlak, tym szybciej zmieniają się warunki. Nawet latem na zacienionych odcinkach może zalegać śnieg, a wiatr na grani potrafi całkowicie zmienić odczuwalną temperaturę. Z mojego punktu widzenia właśnie ta zmienność jest największą różnicą między spacerem doliną a prawdziwą wycieczką wysokogórską.

Które szczyty najlepiej pokazują charakter pasma

Gerlach jako najwyższy punkt całych Tatr

Gerlach ma 2655 m n.p.m. i jest najwyższym szczytem Tatr, Słowacji oraz całych Karpat. Nie prowadzi na niego zwykły znakowany szlak turystyczny, dlatego wejście wymaga doświadczenia wysokogórskiego i najczęściej usług przewodnika górskiego.

Rysy jako najwyższy szczyt Polski

Rysy leżą na granicy polsko-słowackiej, a najwyższy punkt po stronie polskiej znajduje się na wysokości 2499 m n.p.m. Podejście od Morskiego Oka jest długie, strome i miejscami ubezpieczone łańcuchami. To nie jest trasa dla osoby, która po raz pierwszy wybiera się w wysokie góry, choć przy dobrej kondycji, stabilnej pogodzie i odpowiednim przygotowaniu pozostaje jednym z najbardziej osiągalnych wysokogórskich celów w Polsce.

Przeczytaj również: Jezioro Głębokie Lubuskie – atrakcje, problemy z wodą i rekreacja

Łomnica i Hawrań pokazują słowacką różnorodność

Łomnica wznosi się na wysokość 2634 m n.p.m. i słynie z kolejki linowej prowadzącej na wierzchołek. Sam wjazd nie jest jednak tym samym co wejście szlakiem, dlatego warto rozróżnić turystykę widokową od samodzielnej wyprawy wysokogórskiej.

Najwyższy szczyt Tatr Bielskich, Hawrań o wysokości 2152 m n.p.m., nie jest zwykłym celem znakowanej turystyki. Jego sylwetkę można podziwiać z dostępnych przełęczy i dolin, co dla wielu osób będzie rozsądniejszym sposobem poznania tej części pasma niż próba zdobywania każdego widocznego wierzchołka.

Szlaki po polskiej stronie prowadzą w najbardziej skalisty teren

Polska część Tatr Wysokich jest niewielka, ale skupia wyjątkowo dużo popularnych celów. Najbardziej znany wariant prowadzi przez Dolinę Rybiego Potoku, Morskie Oko i Czarny Staw pod Rysami, a dalej na Rysy. Pierwszy odcinek jest stosunkowo łatwy technicznie, lecz końcówka wymaga pewnego kroku, odporności na ekspozycję i ostrożności przy mijaniu innych osób.

Dobrym sposobem na poznanie rzeźby wysokogórskiej jest także trasa przez Dolinę Pięciu Stawów Polskich. Można połączyć ją z przejściem przez przełęcz Zawrat, ale jest to wariant wymagający, szczególnie przy mokrej skale. Widoki są znakomite, jednak nie polecałbym tej trasy osobom bez doświadczenia w stromym terenie.

Jeszcze wyższy poziom trudności oferuje Orla Perć. Łańcuchy, klamry, ekspozycja i ruch jednokierunkowy na zasadniczym odcinku sprawiają, że nie jest to zwykły spacer granią. Początkujący mogą wybrać łagodniejsze trasy w rejonie Hali Gąsienicowej, a trudniejsze przejścia zostawić na później.

Na polskich szlakach szczególnie łatwo pomylić popularność z łatwością. Duża liczba turystów na podejściu do Morskiego Oka nie oznacza, że cała trasa na Rysy jest prosta. Zawsze patrzę przede wszystkim na przewyższenie, czas powrotu i trudność zejścia, bo właśnie podczas schodzenia najczęściej wychodzą braki kondycyjne.

Po słowackiej stronie wędrówka jest bardziej rozproszona

Słowacka część Tatr oferuje więcej punktów startowych, między innymi okolice Tatrzańskiej Łomnicy, Hrebienka, Szczyrbskiego Jeziora i Żdiaru. Dzięki temu można zaplanować zarówno krótką wycieczkę do schroniska, jak i wielogodzinne przejście przez kilka dolin.

Do poznania układu pasma dobrze nadaje się Tatrzańska Magistrala. Nie prowadzi ona na jeden konkretny szczyt, lecz przecina zbocza i łączy ważne punkty widokowe oraz schroniska. Z kolei okolice Zielonego Stawu Kieżmarskiego pokazują spokojniejszą stronę Tatr Wysokich, z szeroką doliną i efektowną ścianą górską w tle.

Osobnego planu wymagają Tatry Bielskie. Trasy w rejonie Żdiaru, Monkówskiej Doliny i przełęczy pod Kopą pozwalają zobaczyć wapienny krajobraz, ale nie wszystkie odcinki są dostępne przez cały rok. W słowackim TANAP wiele wysokogórskich szlaków jest sezonowo zamykanych od 1 listopada do 31 maja, a dodatkowo mogą pojawiać się czasowe ograniczenia związane z remontem, lawinami lub ochroną przyrody.

Przed wyjazdem sprawdzam aktualny komunikat parku, pogodę i stan szlaku. Sama mapa nie pokaże, czy most został uszkodzony, czy na podejściu zalega lód, dlatego aktualne informacje terenowe mają większą wartość niż opis sprzed kilku sezonów.

Jak zaplanować wycieczkę, żeby geografia nie zaskoczyła

Najpierw wybieram cel, a dopiero później miejscowość noclegową. Jeśli zależy mi na granitowych turniach i stawach, kieruję się w Tatry Wysokie. Jeśli chcę spokojniejszej panoramy i innego podłoża skalnego, lepszym wyborem będą okolice Żdiaru i Tatr Bielskich.

Przy planowaniu nie patrzę wyłącznie na długość trasy. 10 kilometrów po dolinie może być łatwiejsze niż 6 kilometrów z dużym przewyższeniem, łańcuchami i zejściem po mokrej skale. Czas podany na mapie trzeba traktować orientacyjnie, szczególnie gdy wędruje się w grupie, robi zdjęcia albo czeka w kolejce na trudniejszych fragmentach.

• sprawdź aktualne zamknięcia szlaków i komunikaty parków narodowych,
• zaplanuj zapas czasu na powrót, nie tylko na dojście do celu,
• zabierz warstwową odzież, czołówkę, mapę offline i zapas wody,
• na stromych odcinkach używaj butów z dobrą podeszwą, a zimą także sprzętu odpowiedniego do warunków,
• nie wychodź na grań przy burzy, silnym wietrze lub ograniczonej widoczności,
• pamiętaj, że zejście bywa trudniejsze i bardziej obciążające dla kolan niż podejście.

Granica państwowa nie zmienia zasad bezpieczeństwa. Po słowackiej stronie nadal jesteśmy w terenie wysokogórskim, a oznakowany szlak nie gwarantuje łatwej trasy. W mojej ocenie najlepszy plan to taki, który zostawia możliwość skrócenia wycieczki bez poczucia porażki.

Najlepszy sposób, by zobaczyć wschodnią część Tatr bez pośpiechu

Na pierwszy kontakt z tym obszarem poleciłbym połączenie dwóch różnych dni. Jednego dnia można przejść przez dolinę z widokiem na stawy i granitowe szczyty, a drugiego wybrać łagodniejszy szlak w rejonie Tatr Bielskich. Taki układ pokazuje, że nie są to góry jednolite, lecz pasmo o wyraźnie różnych krajobrazach.

Najważniejsze jest dopasowanie trasy do warunków, kondycji i doświadczenia. Gerlach, Rysy, Łomnica i Hawrań są symbolami tej części Karpat, ale równie dużo o jej geografii mówią doliny, przełęcze, stawy i skały napotykane po drodze. To właśnie ich zestawienie pozwala najlepiej zrozumieć, dlaczego wschodnia część Tatr należy do najbardziej niezwykłych górskich regionów Polski i Słowacji.